Yumurtalık kistleri nedir ve tedavisi nelerdir?

Kadınlarda oldukça sık karşılaşılan bir problem olan yumurtalık kistleri, vücuttaki hormon düzenindeki bozulmalar sebebiyle ortaya çıkarak çeşitli sağlık problemlerine neden olur. Dünya genelinde kadınların yaklaşık %7'sinin yaşamlarının bir döneminde yumurtalık kisti yaşadığı tahmin edilmektedir [1]. Her ne kadar büyük çoğunluğu iyi huylu olsa da kansere dönüşme ihtimali göz önüne alınarak mutlaka düzenli kontrole tabi tutulmalıdır.

“ ”

Yumurtalık kistlerinin büyük çoğunluğu kendiliğinden geçer ve tedavi gerektirmez. Ancak büyük, kalıcı veya şüpheli kistlerde erken tanı ve doğru takip hayat kurtarıcı olabilir.

Yumurtalık Nedir?

Dişi üreme hücrelerinin (yumurtaların) yer aldığı bir dişi üreme organı olan yumurtalık, döl yatağının her iki tarafında bulunan simetrik iki bezden her biridir. Ergenlik çağından itibaren her adet döngüsünde yumurta üretip fallop tüplerine bırakan bu organın sağlıklı işlevi, gebeliğin oluşması için temel koşuldur. Adet döneminin 11-16. günleri arasında gerçekleşen ovulasyon, menopoza kadar sürer.

Yumurtalıklarda Kist Neden Olur?

Yumurtalıklarda kist oluşmasının birincil sebebi hormonlarda yaşanan bozulmalardır. Yumurtlama sürecini sağlayan hormonların düzeninde bir bozulma yaşanırsa foliküller istenilen olgunluğa ulaşamaz ve çatlayıp yumurta ortaya çıkaramaz. Çatlayamayan foliküller zamanla kistleşerek yumurtalık kistlerine neden olur. Oluşan kistler hormonları daha da bozarak kısır bir döngüye yol açabilir [2].

Yumurtalık Kistleri Kaç Çeşittir?

Yumurtalık kistleri yapılarına ve oluşum mekanizmalarına göre sınıflandırılır [2, 3]:

• Basit (fonksiyonel) kistler: En sık görülen türdür. Folikül içinde sıvı birikmesiyle meydana gelir; çoğu 6-8 hafta içinde kendiliğinden geçer [2].
• Folikül kistleri: Yumurta hücresinin çatlamaması sebebiyle görülür; adet sonrasında kendiliğinden düzelir.
• Korpusluteum kisti: Yumurtlama evresinden sonra oluşur; genellikle adet sonrası kendiliğinden düzelir.
• Endometrioma (çikolata kisti): Endometrial dokunun yumurtalıklarda oluşmasıyla meydana gelir. 1-3 cm'den 20 cm'nin üzerine kadar büyüyebilir. Kısırlığa yol açabilir ve şiddetli ağrıya neden olur. Laparoskopik kistektomi tanı ve tedavi için birinci basamak yöntem olarak önerilmektedir [4].
• Polikistik over kistleri: Düzensiz yumurtlama sonucunda ortaya çıkar; adet düzenini bozup vücutta erkek tipi tüylenmeye yol açabilir.
• Serözkistadenom: En sık rastlanılan kist çeşitlerinden biridir; 5-15 cm'ye kadar büyüyebilir. Cerrahi gerektirir.
• Müsinözkistadenom: Kendiliğinden kaybolmaz; 15-50 cm'ye kadar ulaşabilen bu kistlerin tedavisi için cerrahi zorunludur.

Çikolata kistleri ve endometriozis hakkında detaylı bilgi almak için çikolata kistleri endometriozis nedir sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Yumurtalık Kistlerinin Belirtileri Nelerdir?

Kistlerin büyük çoğunluğu belirti vermez ve rutin muayenede tespit edilir. Belirti verdiğinde karşılaşılan başlıca şikayetler şunlardır [2, 3]:

• Adet düzensizliği ve şiddetli regl ağrıları
• Kasıklarda şiddetli ağrı
• Karın bölgesinde şişlik
• İdrar yolunda şikayetler
• Mide bulantısı ve kusma
• Sindirim sisteminde problemler
• Cinsel ilişki sırasında ağrı
• Kısırlık
• Erkek tipi tüylenme

Acil başvuru gerektiren durum: Ani şiddetli karın ağrısı, ateş ve kusma eşlik ediyorsa yumurtalık torsiyonu (burkulmasy) düşünülmeli ve derhal acil servise başvurulmalıdır [3].

Yumurtalık Kistleri Nasıl Teşhis ve Tedavi Edilir?

Yumurtalık kistleri genellikle rutin kontrollerde ultrasonda ortaya çıkar. Tespit edilen kitlelerin iyi veya kötü huylu olup olmadığı ultrasonografi, MR ve kan tahlilleri ile öğrenilebilir. Kan tahlillerinde Ca-125, AFP, Beta-HCG, CEA ve CA 19-9 değerlerine bakılır; CA-125 epitelyal over kanserlerinin %80'inde yükselir ancak tek başına tarama testi olarak önerilmez [1].

Tedavi seçenekleri [1, 2, 3]:

• İzlem: Çoğu kist kendiliğinden geçtiği için şikayeti olmayan hastalarda izlem tercih edilir. ACOG, basit kistlerin postmenopozal kadınlarda bile müdahalesiz güvenle takip edilebileceğini belirtmektedir [1].
• İlaçlar: Oral kontraseptifler yeni fonksiyonel kist oluşumunu önleyebilir; ancak mevcut kistleri küçültmez [1].
• Cerrahi: Solid özellik taşıyor ve 10 cm'den büyükse, hızlı büyüme gösteriyorsa, hareketsizse veya kanser şüphesi varsa cerrahi operasyonla çıkarılmalıdır. İyi huylu kistlerde laparoskopik yaklaşım tercih edilir [2, 3].

Polikistik over sendromu hakkında detaylı bilgi almak için polikistik over sendromu nedir sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Referanslar

1. Greenfeld, D. A., et al. (2015). Current diagnosis and management of ovarian cysts. Clinical Obstetrics and Gynecology. PubMed PMID: 25551948. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25551948/)
2. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Ovarian Cysts. Patient FAQ. (https://www.acog.org/womens-health/faqs/ovarian-cysts)
3. Mobeen, S. & Apostol, R. (2023). Ovarian Cyst. StatPearls — NCBI Bookshelf. NBK560541. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK560541/)
4. Nezhat, C., et al. (2024). Pathophysiology and Clinical Implications of Ovarian Endometriomas. Obstetrics & Gynecology, 143(6), 759–766. PMC11090516. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11090516/)