Rahim Sarkması Nedir, Nasıl Tedavi Edilir?

Kadınlarda en sık görülen sağlık problemlerinin başında gelen rahim sarkması, ilerleyen yaş, sık yapılan doğumlar ve bazı hastalıklar sebebiyle görülebilir. Pelvik organ prolapsusu (POP) olarak da adlandırılan bu durum, multifaktöriyel bir etyolojiye sahip olup vajinal doğum, ilerlemiş yaş ve yüksek beden kitle indeksi en tutarlı risk faktörleri arasında yer almaktadır [1].

Çoğu zaman hafif ağrılarla kendini belli eden bu durumu kadınlar ilk başlarda önemsemez; ancak ilerleyen süreçlerde semptomlar ağırlaşabilir. Ağrı ve sancılar hissedilir boyuta geldiğinde rahimde gözle görülür bir sarkma meydana gelir. Rahim sarkması hem fizyolojik hem de psikolojik etkilere yol açabilmektedir.

“ ”

Rahim sarkması ihmal edilen bir semptomla başlar. Erken dönemde tanı ve doğru tedavi; hem yaşam kalitesini korumanın hem de cerrahi müdahaleyi önlemenin en etkili yoludur.

Rahim Sarkması Nedir?

Rahim, pelvis yan duvarlarına sıkı sıkıya bağlı olan ve taban kaslarına kuvvetli bir şekilde tutunan kadın üreme organıdır. Belli değişkenlere bağlı olarak rahmin tutunduğu kaslar zayıflar ve aşağı doğru sarkmalar meydana gelir. Pelvik organ prolapsusu; levator ani kaslarının ve vajinal bağ doku uzantılarının hasar görmesi ya da işlev kaybetmesi sonucu ortaya çıkan bir durumdur [2].

Rahimde görülen sarkmalar bağırsak ve idrar torbasına da sirayet ederek bu organlarda da belli oranda sarkmaların yaşanmasına yol açabilir. Prolapsusu olan kadınların yaklaşık %40'ında stres üriner inkontinans, %37'sinde aşırı aktif mesane ve %50'sinde fekal inkontinans eş zamanlı olarak görülmektedir [2]. Bu sebeple kesinlikle ciddiye alınması ve en kısa sürede tedavi edilmesi gereken bir kadın hastalığıdır.

Rahim Sarkmasının Evreleri Nelerdir?

Rahim sarkmasının belirli gelişim evreleri vardır. Uluslararası sistemle (POP-Q) uyumlu olarak genellikle 4 evrede incelenir:

• Evre 1 (Hafif): Rahim, vajinanın üst kısmına iner. Belirtiler çok belli belirsizdir ve hastalık hafif seyreder. Çoğu kadın vajinasında hissettiği ağrıyı önemsemeyerek doktora başvurmayı tercih etmez.
• Evre 2 (Orta): Rahim, vajinal açıklık seviyesine ulaşır. Kişi el ile dokunduğunda kitle gibi oluşumlar hisseder; bu oluşumlar aşağı doğru baskı yapar ve belirtiler çok daha rahat ayırt edilir hale gelir.
• Evre 3 (Şiddetli): Sarkan doku vajinal açıklığın dışına taşar, gözle görülür hale gelir. Yaşanan ağrı ve sancının şiddeti artar; sürtünmeye bağlı olarak deri parçasında tahriş yaşanır.
• Evre 4 (Çok Şiddetli / Tam Prolapsus): Rahim tamamen vajinal kanalın dışına çıkar. Tahriş yaraya dönüşür ve yan organlara zarar vermeye başlar.

Tüm bunlara ek olarak hastalar bir topun üzerinde oturuyormuş gibi hissettiklerini, belin alt kısmında ağrı fark ettiklerini, cinsel olarak tatminsizlik yaşadıklarını ve bağırsak düzenlerinin bozulduğunu da bildirmektedir [1].

Genital bölge sıkılaştırma ve pelvik taban desteği hakkında bilgi almak için genital bölge sıkılaştırma sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Rahim Sarkması Neden Olur?

Pelvik organ prolapsusu multifaktöriyel bir etyolojiye sahiptir. Sistematik derlemeler, parite, vajinal doğum, ileri yaş ve yüksek beden kitle indeksinin (VKİ) en güçlü risk faktörleri olduğunu ortaya koymaktadır [3]. Başlıca nedenler şunlardır:

• İleri yaş
• Gebelik ve çoğul gebelik
• Normal kilonun üstünde bebek dünyaya getirmek
• Aşırı kilolu olmak
• Kronik öksürük
• Pelvik tümörler
• Sigara ve alkol tüketimi
• Pelvik kaslarda zayıflık
• Menopoz ve östrojen seviyesinde azalma
• Aile öyküsü (genetik bağ doku zayıflığı)
• Pelvis operasyonları (örn. histerektomi)

Rahim Sarkması Nasıl Tedavi Edilir?

Hekimin yapacağı fiziksel ve pelvik muayene ile anlaşılan rahim sarkmasının tedavisi, sarkmanın seyri ve şiddetine göre farklılık gösterir.

Eğer sarkma hafif şekilde seyrediyorsa hastaya pelvik kasların güçlendirilmesi için Kegel egzersiz programı verilir. AAFP kılavuzuna göre günde 45-60 Kegel egzersizi, 2-3 sete bölünerek uygulandığında hafif prolapsusu olan kadınlarda semptomları iyileştirdiği gösterilmektedir [2]. Bununla birlikte Kegel egzersizleri mevcut prolapsusu tamamen geri döndürmez; semptom yönetimi ve ilerlemenin önlenmesi açısından değer taşır.

Cerrahi olmayan diğer seçenekler arasında vajinal pessar kullanımı yer alır. Tüm evre prolapsuslar için uygun olan pessarlar, medikal sınıf silikonden yapılır; prolapsus olan kadınların yaklaşık üçte ikisi başlangıçta pessarı tercih etmekte ve bir yıl sonra %77'si kullanmaya devam etmektedir [2].

Ancak sarkma yaşam kalitesini etkiliyor ve çevre organlara zarar veriyorsa mutlaka cerrahi operasyon uygulanması gerekir. Cerrahi seçenekler; rekonstrüktif (vajinal veya abdominal yaklaşımla pelvik taban onarımı) ve obliteratif teknikler olmak üzere iki ana kategoride incelenir [1]. Bazı durumlarda histerektomi — yani rahmin tamamen alınması — söz konusu olabilir. Eğer hasta gebelik düşünmüyor ve sarkma çok şiddetli seyrediciyorsa bu yöntem tercih edilebilir.

İdrar kaçırma ve pelvik taban sorunları hakkında bilgi almak için idrar kaçırma tedavisi sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

• ❓
  Rahim sarkması kendiliğinden geçer mi?

  Hayır, kendiliğinden geçmez. Hafif evrelerde Kegel egzersizleri ve pessar ile semptomlar yönetilebilir; ancak ilerlemiş evrelerde mutlaka tıbbi müdahale gerekmektedir. Erken tanı tedavi seçeneklerini genişletir.

• ❓
  Kegel egzersizleri rahim sarkmasını tedavi eder mi?

  Kegel egzersizleri hafif prolapsuste semptomları iyileştirip ilerlemeyi yavaşlatabilir; ancak mevcut prolapsusu tamamen geri döndürmez. Günde 45-60 tekrar, 2-3 sete bölünerek uygulanması önerilmektedir.

• ❓
  Rahim sarkması kaç doğumdan sonra görülür?

  Parite (doğum sayısı) en güçlü risk faktörlerinden biridir. Vajinal doğum sayısı arttıkça pelvik taban üzerindeki kümülatif hasar da artmaktadır. Ancak tek doğumdan sonra da görülebilir; özellikle uzun ve zorlu bir eylem süreci yaşandıysa risk yükselmektedir.

• ❓
  Sezaryen rahim sarkmasından korur mu?

  Sezaryen ile doğum, vajinal doğuma kıyasla rahim sarkması riskini artırmaz. Ancak histerektomi gibi pelvik cerrahiler uzun vadede diğer organların destek kaybetmesine yol açabileceğinden risk sıfıra inmez.

• ❓
  Rahim sarkması ameliyatı kalıcı çözüm sağlar mı?

  Rekonstrüktif cerrahi yüksek başarı oranlarına sahiptir; ancak nüks (tekrarlama) riski vardır ve preoperatif prolapsus evresi en güçlü nüks risk faktörüdür. Ameliyat sonrası yaşam tarzı değişiklikleri (sağlıklı kilo, kronik öksürük tedavisi, ağır kaldırma kaçınma) uzun vadeli başarıyı destekler.

Referanslar

1. Maher, C., et al. (2007). Pelvic organ prolapse. The Lancet, 369(9566), 1025–1038. PubMed PMID: 17382829. (https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17382829/)
2. Smith, A. L., & Heit, M. H. (2017). Pelvic Organ Prolapse. American Family Physician (AAFP), 96(3), 179–185. (https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2017/0801/p179.html)
3. Vergeldt, T. F. M., et al. (2015). Risk factors for pelvic organ prolapse and its recurrence: a systematic review. International Urogynecology Journal. PMC4611001. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4611001/)
4. Bordeianou, L. G., et al. (2023). Pelvic Organ Prolapse. StatPearls — NCBI Bookshelf. (https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK563229/)