Gebelikten Korunma Yöntemleri

İstenmeyen gebeliklerin önüne geçebilmek için uygulanan birçok doğum kontrol yöntemi vardır. Bu yöntemler cerrahi olabildiği gibi ağız yoluyla alınan ilaçlar, kasa enjekte edilen iğneler veya uzun süreli etkili cihazlar şeklinde de olabilir. ACOG'a göre uzun süreli etkili geri dönüşümlü doğum kontrolü (LARC) yöntemleri olan spiral ve implant, hap, bant veya yükzakla kıyaslandığında zamanla 20 kat daha etkilidir [1].

Spiral (RİA) ile Korunma

Halk arasında spiral olarak bilinen rahim içi araçlar (RİA/IUD), rahmin içine yerleştirilen T şeklinde küçük plastik cihazlardır. Hormonlu ya da bakırlı türleri olan spiraller, hamile kalma olasılığını çok yüksek oranda düşürür. Kullanımın ilk yılında spiral kullanan kadınların %1'inden azı gebe kalmaktadır [2].

• Bakırlı spiral (Cu-IUD): Hormon içermez; koruma ömrü 10 yıla kadar uzanır. Adet kanamasını artırabilir. Ayrıca korunmasız cinsel ilişkiden sonraki 5 gün içinde takılıdığında en etkili acil doğum kontrol yöntemi olarak da kullanılabilir [1].
• Hormonlu spiral (LNG-IUD): Progesteron salgılayarak mukusu kalınlaştırır ve spermin geçişini zorlaştırır. Koruma ömrü markaya göre 3-8 yıl arasındadır. Kanamayı azaltır, enfeksiyon riskini düşürür [1].

Tüp Ligasyonu ile Korunma

Tüp ligasyonu, yumurtayı taşıyan fallop tüplerinin cerrahi operasyon ile bağlanması işlemidir. Çoğunlukla laparoskopi (kapalı yöntem) ile yaklaşık yarım saatte tamamlanır. Neredeyse %100 etkili olan bu yöntem kadının cinsel isteğinde, hormonal dengesinde veya vücut yapısında herhangi bir değişikliğe yol açmaz [2].

Ancak geri dönüşümü zor ve geri dönüş sağlandığında sağlıklı gebelik şansı düşük olduğu için doğurganlığını tamamlamış kadınlara önerilmektedir.

Kurtaj hakkında detaylı bilgi almak için kurtaj nedir, hangi durumlarda uygulanır sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Doğum Kontrol Hapı ile Korunma

Kadının yumurtlamasını engelleyen doğum kontrol hapları, hormon dengesini uygun şekilde düzenler. Düzenli kullanıldığı takdirde %99'a yakın koruma sağlar; ancak tipik kullanımda gebe kalma oranı yaklaşık %9 olarak bildirilmektedir [2]. Hapların 21 günlük kullanım süresi vardır; adet döneminin ilk günü alınır, 21 gün boyunca düzenli şekilde alınmaya devam edilir ve ardından 7 gün ara verilir.

Doğum Kontrol Bandı ile Korunma

Ten renginde, yaklaşık 3-4 cm büyüklüğündeki hormonlu bantlar, yumurtalığa etki ederek kadını gebeliğe karşı yüksek oranda korur. Göğüs dışında; kol, bacak, göbek veya sırta yapıştırılabilir. Bir kutuda 3 adet bant bulunur; bantlar her haftada bir değiştirilir ve 7 gün ara verildikten sonra yeniden kullanılmaya başlanır.

Korunma İğnesi ile Korunma

İçerisinde östrojen ve progesteron hormonları bulunan korunma iğneleri, yumurtlamayı engelleyerek rahim içindeki sıvının koyulaşmasını sağlar; bu sayede spermin içeri girmesi zorlaşır. Tipik kullanımda yıllık başarısızlık oranı yaklaşık %4-6 olarak bildirilmektedir [2]. Aylık ya da 3 aylık olarak iki şekilde kas içine enjekte edilerek uygulanır. Nadir de olsa cinsel isteksizliğe ya da memede hassasiyete yol açabilir.

İmplantlar ile Korunma

İmplant, kolun üst kısmına basit bir operasyonla derinin altına yerleştirilen, matchstick büyüklüğünde esnek bir çubuktur. İçerdiği progesteron hormonu sayesinde yumurtlamayı engeller, rahim ağzı mukusunu koyulaştırır ve endometrial tabakayı inceltir. Kullanım ilk yılında %0,05'ten az gebe kalma oranıyla en etkili korunma yöntemlerinden biridir [2]. Yaklaşık 3 yıl etkili olup çıkarılmasının hemen ardından doğurganlık geri döner. En sık şikayet adet düzensizliğidir.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Referanslar

1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2024). Long-Acting Reversible Contraception (IUD and Implant). FAQ184. (https://www.acog.org/womens-health/faqs/long-acting-reversible-contraception-iud-and-implant)
2. U.S. Department of Health and Human Services, Office of Population Affairs. (2024). Contraceptive Options and Effectiveness. (https://opa.hhs.gov/contraceptive-options-and-effectiveness-highlight1-text-only)