HPV Tarama Testi ve HPV Aşısı

Cinsel yolla bulaşan en yaygın hastalıkların başında HPV enfeksiyonları gelir. Sadece kadınlara özgü olmayan ve hatta erkeklerin de yaygın biçimde taşıyıcı olduğu bu virüs, tedavi edilmediğinde çok ciddi sağlık problemlerine yol açabilmektedir. Özellikle kadınlarda rahim ağzı kanserlerinin en temel sebebi olarak görülen HPV, basit bir test ile kolaylıkla öğrenilebilen ve aşı ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilen bir enfeksiyondur [1].

“ ”

HPV aşısı; rahim ağzı kanserini önlemede bugüne kadar geliştirilmiş en etkili birincil koruma araçlarından biridir. Erken yaşta aşılama, korumanın gücünü anlamlı ölçüde artırır.

HPV Nedir?

Human Papilloma Virüs (HPV) enfeksiyonu sonucunda hem kadınlarda hem erkeklerde meydana gelebilen genital siğillerdir. Karnabahar görünümünde kısmen sert kitleler olan HPV, bazen tek bir bölgede toplu iğne ucu kadar büyüklükte olabilirken bazen de daha büyük boyutlara ulaşabilir.

Özellikle kadınlarda rahim ağzı, genital dudak, vajina ve anüs çevresi kanserlerine yol açabilen HPV enfeksiyonları hakkında yaklaşık 40 farklı tip bilinmektedir. Her ne kadar bağışıklık sistemi sayesinde kendiliğinden geçebilse de HPV'nin kansere dönüşme riski vardır. ACOG verilerine göre 9-valanlı HPV aşısı; HPV 6, 11, 16 ve 18 genotipleriyle ilişkili hastalıklara karşı %99'un üzerinde, HPV 31, 33, 45, 52 ve 58 genotipleriyle ilişkili hastalıklara karşı ise %96,7'ye varan etkinlik göstermektedir [1].

Dolayısıyla temas yoluyla kolaylıkla geçebilen bu virüse önlem alabilmek ve olası öncü durumları önceden tespit edebilmek için HPV tarama testi mutlaka yaptırılmalıdır.

Rahim ağzı kanserinin erken teşhisi için smear testi hakkında bilgi almak için smear testi nedir sayfamızı inceleyebilirsiniz.

HPV Tarama Testi Nedir?

Rahim ağzını incelemek ve kanser öncüsü durumları kontrol etmek için kadınlara yapılan özel bir rahim ağzı tarama testidir. Kadın cinsel organlarında ve rahim ağzında (serviks) HPV virüsü bulunup bulunmadığını öğrenmek için yapılan bu testin iki grubu vardır. İlk grupta yer alan testler ko-test (co-test) olarak isimlendirilir ve Smear testi ile birlikte uygulanır.

Bu grupta yer alan testin en önemli avantajı hem HPV virüsünün varlığını tespit etmek hem de rahim ağzı kanserine neden olabilecek hücresel değişiklikleri görebilmektir. İkinci grupta yer alan testler ise yalnızca HPV virüsünün tespiti için tercih edilir. ACOG, 30-65 yaş arasındaki kadınlara her 5 yılda bir HPV testi veya ko-test yapılmasını önermektedir [1].

HPV Aşısı Nedir?

Genellikle belirti göstermeyen DNA virüsleri arasında yer alan HPV enfeksiyonunu kontrol altına almak ve olası kansere dönüşme riskini minimize etmek için kullanılan tıbbi bir yöntemdir. HPV aşısı son derece kritik bir koruma aracıdır. Rahim ağzı kanserlerinin neredeyse tamamının bu virüs sebebiyle meydana geldiği bilinmektedir.

Aşı olunduğu takdirde birincil korunma sağlanmış olur. Bu noktada farklı HPV türlerine göre farklı aşılar geliştirilmiştir. Günümüzde en kapsamlı korumayı sağlayan 9-valanlı aşı (Gardasil 9); HPV tip 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58'e karşı koruma sağlar [2]. Araştırmalar, 9-14 yaş arasında aşılanan bireylerde aşı etkinliğinin en yüksek düzeye (%74-93) ulaştığını ortaya koymaktadır [2].

HPV Aşısı Nasıl Yapılır?

Güncel ACOG ve CDC önerilerine göre HPV aşı takvimi şu şekildedir [1, 2]:

• 9-14 yaş: 2 doz — ilk doz belirlenen tarihte, ikinci doz 6-12 ay sonra
• 15-45 yaş: 3 doz — 0., 2. ve 6. aylarda
• Aşı hem kız hem de erkek çocuklara uygulanabilir ve uygulanması önerilmektedir.
• Aşı, HPV ile daha önce karşılaşılmamış bireylerde en yüksek korumayı sağlar; bu nedenle cinsel aktivite başlamadan önce yapılması tercih edilir.

Yaş aralıkları ve dozlar bilimsel çalışmalar ilerledikçe değişkenlik gösterebilmektedir. 2022'den itibaren Dünya Sağlık Örgütü (WHO), özellikle düşük kaynaklı ülkelerde tek doz aşılama programını da kabul edilebilir bir koruma stratejisi olarak önermeye başlamıştır [3].

Rahim ağzı kanseri hakkında detaylı bilgi almak için rahim ağzı kanseri sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

• ❓
  HPV aşısı yaptırmak için en uygun yaş nedir?

  Araştırmalar, 9-14 yaş arasında aşılanan bireylerde en yüksek bağışıklık yanıtının oluştuğunu göstermektedir (%74-93 etkinlik). Cinsel aktivite başlamadan önce aşılanmak en güçlü korumayı sağlar. Ancak daha önce aşılanmamışlar için 45 yaşa kadar aşılama önerilmektedir.

• ❓
  HPV aşısı yaptırdıktan sonra smear testi gerekli mi?

  Evet, kesinlikle gereklidir. HPV aşısı tüm yüksek riskli HPV tiplerini kapsamaz. Bu nedenle aşılı bireyler de standart servikal kanser tarama programını (smear/HPV testi) sürdürmelidir.

• ❓
  HPV enfeksiyonu kendiliğinden geçer mi?

  Evet, birçok HPV enfeksiyonu bağışıklık sistemi sayesinde 1-2 yıl içinde kendiliğinden temizlenebilir. Ancak bazı yüksek riskli tipler (özellikle HPV 16 ve 18) kalıcı enfeksiyona ve ilerleyen süreçte kansere dönüşme riskine yol açabilir. Bu nedenle düzenli tarama vazgeçilmezdir.

• ❓
  Erkekler de HPV aşısı yaptırmalı mı?

  Evet. HPV aşısı hem kız hem de erkek çocuklara önerilmektedir. Erkekler HPV'yi hem taşıyıcı olarak bulaştırabilir hem de anal kanal, penis ve ağız-boğaz kanserlerine karşı aşıdan yararlanabilir.

• ❓
  Gebelikte HPV aşısı yapılır mı?

  HPV aşısı gebelik süresince önerilmemektedir. Gebelik planlanıyorsa aşı serisinin tamamlanmasının ardından gebe kalınması önerilir. Yanlışlıkla gebelik sırasında yapılan aşılara ilişkin mevcut güvenlik verileri büyük ölçüde rahatlatıcıdır.

Referanslar

1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2020). Human Papillomavirus Vaccination. (https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2020/08/human-papillomavirus-vaccination)
2. Rostami Varnousfaderani, S., et al. (2025). Optimizing HPV vaccine effectiveness: impact of vaccination age and dose schedule on immunogenicity and cervical cancer prevention. Frontiers in Public Health. PMC12093129. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12093129/)
3. Tatar, O., et al. (2025). Global Guidelines and Trends in HPV Vaccination for Cervical Cancer Prevention. PMC12039458. (https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12039458/)